Blockchain ekosistemi büyüdükçe Ethereum üzerindeki Layer-2 çözümlerinin sayısı da hızla artmaktadır. Ancak bu büyüme beraberinde ciddi bir parçalanma sorununu getirmektedir. Farklı rollup zincirleri arasında likidite dağılmakta, kullanıcı deneyimi karmaşıklaşmakta ve merkezi sıralayıcılar güvenlik açıkları oluşturmaktadır. Espresso Network, tam bu sorunlara çözüm üretmek için tasarlanmış merkezi olmayan bir temel katman protokolüdür.
Espresso Network Nedir?
Espresso Network, Ethereum ekosistemindeki rollup’lar ve uygulama zincirleri için hızlı kesinlik (finality), güvenli zincirler arası bileşenlik ve merkeziyetsiz sıralama altyapısı sunan bir Layer-1 konsensüs protokolüdür. Projenin en temel farkı, diğer Layer-1 ağlarının aksine rollup’larla rekabet etmek yerine onlara hizmet etmek üzere inşa edilmiş olmasıdır. CEO ve kurucu ortak Ben Fisch’in ifadesiyle ağ, doğrudan Layer-2 blokzincirleri için tasarlanmıştır ve yürütme katmanında onlarla yarışmak yerine ihtiyaç duydukları altyapıyı sağlamaktadır.
Espresso Systems, Stanford Üniversitesi’nden dünyaca tanınmış kriptograflar tarafından 2020 yılında kurulmuştur. Kurucu ekipte Ben Fisch, Benedikt Bünz, Jill Gunter ve Charles Lu yer almaktadır. Proje, a16z, Sequoia Capital, Greylock Partners, Electric Capital ve Polychain Capital gibi öncü yatırım firmalarından toplamda 60 milyon doların üzerinde fon toplamıştır.
Teknik Altyapı: HotShot Konsensüs ve Tiramisu
Espresso’nun mimarisi modüler bir yapıya sahiptir ve konsensüs, veri kullanılabilirliği ile sıralama katmanlarını birbirinden ayırmaktadır. Bu yapının merkezinde HotShot adlı özgün konsensüs protokolü yer almaktadır. HotShot, HotStuff protokolünün proof-of-stake varyantı olarak geliştirilmiştir ve düşük gecikme süreleriyle yüksek işlem hacmi sağlamak üzere optimize edilmiştir. Komite tabanlı bir yaklaşımla çalışan protokolde seçilen katılımcılar blok önerme ve doğrulama süreçlerini yürütmektedir.
Espresso, rollup bloklarını ortalama yaklaşık altı saniyede kesinleştirmektedir. Bu süre, Ethereum’un 12 dakikayı aşan kesinlik penceresiyle karşılaştırıldığında son derece önemli bir avantaj sunmaktadır. Projenin 2026 yol haritasına göre saniye altı kesinlik hedeflenmektedir.
Veri kullanılabilirliği tarafında ise Tiramisu adlı sistem, Doğrulanabilir Bilgi Dağıtımı (Verifiable Information Dispersal) tekniğini kullanarak blok verilerini silme kodlamalı parçalara ayırmakta ve düğümler arasında kurtarılabilirliği garanti edecek şekilde dağıtmaktadır. Bu sayede ağ, saniyede 25 MB’a kadar veri işleme kapasitesine ulaşmayı hedeflemektedir. Espresso’nun teknolojisi yığın ve sanal makine bağımsız olup şu anda Arbitrum Nitro, OP Stack ve Cartesi’nin Linux tabanlı sistemiyle inşa edilmiş rollup’ları desteklemektedir.
ESP Token ve Tokenomik Yapısı
ESP, Ethereum ana ağında ihraç edilen bir ERC-20 token olup Espresso Network’ün ekonomik ve yönetişim mekanizmalarının temelini oluşturmaktadır. Token, 12 Şubat 2026 tarihinde yaklaşık 275 milyon dolarlık bir değerleme ile piyasaya sürülmüştür. İlk işlem fiyatı 0,072 dolar olarak gerçekleşmiş ve kısa sürede 0,083 dolara yükselmiştir. İlk 7 saatte 115 milyon doların üzerinde işlem hacmi kaydedilmiştir. Toplam arz 3,59 milyar ESP olarak belirlenmiştir.
Token dağılım modeli şu şekilde yapılandırılmıştır: Toplam arzın yüzde 10’u tamamen kilitsiz bir topluluk airdrop’una ayrılmıştır. Yüzde 27,36’lık dilim katkıda bulunanlar, yüzde 24,81’lik pay gelecekteki airdrop ve teşvikler, yüzde 14,32’lik bölüm yatırımcılar, yüzde 15’lik kısım vakıf operasyonları ve yüzde 4,5’luk dilim likidite sağlama ile aktivasyonlar için tahsis edilmiştir. Katkıda bulunanlar ve vakıf payları 6 yıllık doğrusal bir kilit açma takvimine tabidir.
ESP Token Kullanım Alanları
ESP token ekosistemde birden fazla kritik işleve sahiptir. İlk olarak proof-of-stake konsensüsünde doğrulayıcılar HotShot konsensüsüne katılmak için ESP stake etmektedir. Son kullanıcılar da doğrulayıcılara delege ederek ağ güvenliğini güçlendirip protokol ödüllerinden pay alabilmektedir. İkinci olarak ağ içindeki veri işleme ücretleri ESP token ile ödenmektedir. Üçüncü olarak token sahipleri protokolün gelecekteki gelişim süreçlerinde yönetişim hakkına sahip olmaktadır.
Ekosistem ve Ortaklıklar
Espresso Network, Kasım 2024’teki ana ağ lansmanından bu yana 65 milyonun üzerinde blok onaylamış ve 20’den fazla zincirle ortaklık kurmuştur. Bunlar arasında ApeChain, RARI Chain, Celo, Cartesi ve Polygon AggLayer gibi önemli projeler bulunmaktadır. Arbitrum’un arkasındaki Offchain Labs da Espresso ile yakın çalışan ekipler arasında yer almaktadır. ESP, lansman günü Binance ve Coinbase’de eş zamanlı olarak listelenerek geniş bir likidite erişimine kavuşmuştur.
Ekosistemin dikkat çeken bileşenlerinden biri de Presto protokolüdür. Presto, bir rollup üzerindeki akıllı sözleşmelerin başka bir rollup üzerindeki akıllı sözleşmelerle geleneksel token köprülerine ihtiyaç duymadan doğrudan etkileşime geçmesini mümkün kılmaktadır. Bu tek tıklamalı zincirler arası yürütme modeli karmaşıklığı azaltmayı, köprü kaynaklı riskleri minimize etmeyi ve kullanıcı deneyimini iyileştirmeyi amaçlamaktadır.
Piyasa Durumu ve Riskler
Espresso’nun lansmanı, Ethereum ekosisteminde Layer-2 ağlarının geleceğine ilişkin önemli tartışmaların yaşandığı bir döneme denk gelmiştir. Ethereum kurucu ortağı Vitalik Buterin’in temel katman iyileştirmeleri nedeniyle L2 odaklı yol haritasından uzaklaşılabileceğine yönelik açıklamaları, rollup altyapı projelerinin uzun vadeli konumlanması açısından soru işaretleri doğurmuştur. Öte yandan Kaito Launchpad satışına katılan yatırımcıların lansman fiyatına göre yüzde 30’un üzerinde zararda olması kısa vadeli fiyat baskısı konusunda endişelere yol açmaktadır.
Bununla birlikte modüler blokzincir mimarisine olan talebin artması ve paylaşımlı sıralayıcı ihtiyacının büyümesi, Espresso’nun uzun vadeli değer önerisini güçlendirmektedir. Güçlü yatırımcı desteği, akademik temelleri ve Arbitrum, Celo, ApeChain gibi projelerle kurulan ortaklıklar, Espresso’yu rollup altyapısı alanında yakından takip edilmesi gereken bir proje konumuna getirmektedir.
Bu makale yalnızca bilgilendirme amaçlıdır ve yatırım tavsiyesi niteliği taşımamaktadır. Kripto para yatırımları yüksek risk içermektedir; yatırım kararlarınızı vermeden önce kendi araştırmanızı yapmanız önerilmektedir.
