Borsa Istanbul, geçmişteki halka arz çılgınlığı ve rekor yükselişlerden sonra durgunluk dönemine girdi. TL bazında artış olsa da, dolar, enflasyon, altın ve gümüş karşısında performans hayal kırıklığı yaratıyor. Altın ve gümüş rekor seviyelere yükselirken, borsa yatırımcıları geride kaldı. Değerli metaller, hem dolar hem TL bazında etkileyici kazançlar sağlarken, hisse senetleri aynı performansı gösteremedi. Peki borsa neden yükselmiyor? İşte piyasayı baskılayan ana faktörler:
Yüksek Faiz Oranları: Alternatif Yatırımların Çekiciliği
Merkez Bankası’nın sıkı para politikası ve yüksek faiz oranları, borsanın en büyük rakibi haline geldi. Devlet tahvilleri ve hazine bonoları, yüksek getiri sunuyor. Risk almadan garantili getiri sağlayan bu araçlar, yatırımcıları borsadan uzaklaştırıyor.
Mevduat faizleri de cazip seviyelerde. Bankalar, çekici faiz oranları veriyor. Yatırımcılar, “Neden borsa riskine gireyim ki?” sorusunu soruyor. Hisse senetlerinin belirsizliği, volatilitesi ve risk profili karşısında, garantili faiz getirisi çok daha çekici görünüyor.
Faiz koridorunun daraltılması ve enflasyonla mücadele politikası, faizlerin yüksek kalmasını gerektiriyor. Bu ortamda, borsa için taze para girişi yok. Mevcut yatırımcılar bile, pozisyonlarını azaltıp faize yönelebilir.
Tarihsel olarak, yüksek reel faiz dönemleri (enflasyon düşüldükten sonra kalan faiz) borsalar için olumsuz. Para, sabit getirili araçlara akar, hisse senetleri değer kaybeder. Türkiye’de de bu klasik dinamik işliyor.
Ayrıca, altın ve gümüş gibi değerli metaller de faiz getirmemesine rağmen güçlü performans sergiliyor. Bu, yatırımcıların güvenli liman arayışında olduğunu ve risk almak istemediğini gösteriyor. Faiz yüksek olduğunda, borsa cazibesini kaybediyor.
Yabancı Yatırımcı Yokluğu: Dışarıdan Para Gelmiyor
Borsa Istanbul’un en büyük sorunu, yabancı yatırımcı ilgisizliği. Küresel fonlar ve kurumsal yatırımcılar, Türkiye’den uzak duruyor. Jeopolitik riskler, ekonomik belirsizlik, düzenleyici değişiklikler ve güven sorunu, yabancıları caydırıyor.
Yabancı yatırımcı oranı, önceki yıllardaki yüksek seviyelerden ciddi oranda düştü. Bu, önemli sermaye çıkışı anlamına geliyor. Yabancılar satıyor, yerli alıyor ama yerli sermaye yetersiz kalıyor.
Dolar bazında Borsa Istanbul endeksi, yıllardır düşüş trendinde. Yabancı yatırımcılar için bu büyük kayıp anlamına geliyor. Güven sarsıldı ve geri gelmeleri zor görünüyor.
Türkiye risk primi yüksek. Yabancılar, aynı getiriyi daha güvenli piyasalardan alabileceğini düşünüyor. Polonya, Çekya, Meksika gibi gelişen piyasalar, Türkiye’ye tercih ediliyor.
Döviz kuru volatilitesi de caydırıcı. Yabancı, TL bazında kazansa bile döviz kurunda kayıp yaşayabilir. Bu belirsizlik, yatırım kararlarını olumsuz etkiliyor.
Yabancı portföy yatırımlarının azalması, likiditeyi düşürüyor. Likidite azaldığında, fiyatlar kolayca hareket edemiyor ve borsa yükselemez.
Halka Arzlardan Hüsrana Uğrayan Yerli Yatırımcı
Geçmiş yıllarda Borsa Istanbul’da halka arz patlaması yaşandı. Milyonlarca yeni yatırımcı, halka arzlar aracılığıyla borsaya adım attı. Bu dönem, hem borsa için hem yatırımcılar için kritik bir dönüm noktası oldu.
Halka Arz Çılgınlığı ve Hayal Kırıklığı
Halka arzlar, başlangıçta kazanç kapısı olarak görüldü. İlk halka arzlar, yatırımcılara önemli getiriler sağladı. Bu kazançlar, çevresel yayılımla büyük kalabalıkları çekti. Herkes halka arza katılmaya başladı.
Ancak katılımın artması, getiriyi azalttı. Rekor katılım sayıları yaşandı ve milyarlarca TL toplandı. Yüksek katılım, dağılımların küçülmesi anlamına geldi. Yatırımcılar, sembolik miktarlar aldı.
Daha kötüsü, birçok halka arz şirketi, halka arzdan sonra düştü. Aşırı değerleme, zayıf finansallar ve piyasa koşulları, fiyatları baskıladı. Halka arzdan küçük kazançlar elde eden yatırımcılar, borsa yatırımlarında büyük kayıplar yaşadı.
Eğitimsiz Yatırımcı Problemi
Halka arzlarla gelen milyonlar, borsa bilgisi olmadan yatırım yaptı. Analiz yapmadan, şirket incelemeden, “herkes kazanıyor” mantığıyla para yatırdılar. Sonuç: Büyük kayıplar.
Borsa TL bazında yükseldi ama altın ve gümüş daha iyi performans gösterdi. Eğitimsiz yatırımcılar, yanlış hisse seçimi, yanlış zamanlama ve panik satışlarla zarar etti. Deneyimli yatırımcılar bile zorlandı.
Teknik ve temel analiz bilmeyen yatırımcılar, “al-tut” stratejisi yerine “al-sat” yapmaya çalıştı ama başarısız oldu. Stop-loss kullanmayan, risk yönetimi yapmayan yatırımcılar, sermayelerinin büyük kısmını kaybetti.
Güven Kaybı ve Taze Para Sorunu
Halka arzlardan zarar eden yatırımcılar, borsaya güvenini kaybetti. “Bir daha asla” diyenler arttı. Yeni yatırımcı girişi durdu. Mevcut yatırımcılar bile çıkış yapıyor.
Borsamızı omuzlayan yerli yatırımcı, yoruldu ve hayal kırıklığına uğradı. Taze para girişi olmadan, borsa yükselemez. Likidite azaldı, hacimler düştü, momentum kayboldu.
2021-2023 döneminde milyonların akın ettiği ve halka arzlarda kazandıktan sonra risk iştahının artması, borsayı yeni zirvelere taşıdı. Ancak dışarıdan fon getirilememesi durumunda borsa çok zor durumda kaldı. Son yıllarda borsayı omuzlayan yatırımcılar, gelecekte bu alanda kazanamaması ve her yatırımın halka arz gibi olmadığını anlaması uzun sürmedi.
Yıllar içerisinde parasını borsaya getirmemesi, faizin cazip olması gibi sebeplerden Borsa Istanbul’un enflasyona göre düşük getiri sağlaması, yatırımcı ilgisini daha da azalttı.
Yapısal Sorunlar ve Gelecek Beklentileri
Ekonomik Belirsizlik
Türkiye ekonomisindeki yapısal sorunlar, borsayı olumsuz etkiliyor. Enflasyon, cari açık, bütçe açığı ve dış borç stoku, yatırımcıları endişelendiriyor. Ekonomi yönetiminde sık değişiklikler, öngörülebilirliği azaltıyor.
Şirket Performansları
Birçok halka açık şirket, beklentileri karşılayamıyor. Kârlılık düşük, borçluluk yüksek, büyüme zayıf. Şirketler, enflasyon ve yüksek faiz ortamında marjlarını koruyamıyor.
Düşük Temettü Verimleri
Borsa Istanbul şirketlerinin temettü verimleri, faiz ve enflasyona göre düşük. Yatırımcılar, temettü geliri için hisse senedini tercih etmiyor.
Volatilite ve Risk Algısı
Borsa, son yıllarda yüksek volatilite yaşadı. Günlük dalgalanmalar, yatırımcıları yordu. Risk toleransı düşük yatırımcılar, borsadan çekildi.
Borsa Ne Zaman Yükselir?
Borsa Istanbul’un yükselmesi için birkaç koşulun bir araya gelmesi gerekiyor:
- Faizlerin düşmesi ve alternatif yatırımların cazibesinin azalması
- Yabancı yatırımcı ilgisinin artması ve güven ortamının sağlanması
- Yeni yerli yatırımcı girişi ve taze para akışı
- Şirket performanslarının iyileşmesi ve kârlılıkların artması
- Ekonomik istikrar ve öngörülebilirlik
Bu faktörler gerçekleşmediği sürece, borsa düşük performans göstermeye devam edebilir. Yatırımcılar, sabırlı olmalı, doğru hisse seçimi yapmalı ve uzun vadeli düşünmelidir. Yatırımcılara kısa vadede, altın, gümüş ve faiz gibi alternatifler daha cazip geliyor.
