Merkezsiz uygulama nedir deyince aklımıza sınırsız bir alan gelmelidir. Merkezsiz uygulamalar merkezsiz finans, oyun, merkezsiz borsalar, dijital koleksiyonlar, sosyal medya sektörüne kadar çözümler sunmaktadırlar.
Kişiden kişiye çözümler sunan ve akıllı sözleşmelerle düzenlenen ve şifrelenmiş bu alanlar bir çok kripto para üzerinde varlıklarını sürdürmektedirler. Bu ağlara örnek vermek gerekirse ; Ethereum, Eos, Tronx, IOST, ONT, NEO, Waves, Wax, Hive blok zincirleri bu ekosistemlere örnektir.
Merkezi olmayan bir ağ üzerinde kurulan ve yönetilen bu pazarlar insanların bir çok güven eksikliklerini gidermekle kalmamış yeni çözümler getirmişlerdir. Bu çözümlerden kısaca bahsedersek bu uygulamaların tam olarak anlaşılabileceğini umuyoruz;
1- Merkezsiz Finans
Merkezsiz Finansa dair çözümler sektörün gözdesi haline gelmiş durumda. Merkezsiz borsalar, Merkezsiz borç alma – borç verme platformları, Merkezsiz sentetik türev ürünleri bu çözümlerden en benimsenmiş olanlar arasında. Merkezsiz uygulamalar üzerinde toplamda 20 Ekim 2020 itibariyle 12 milyar dolarlık fon kilitlenmiş olup çeşitli uygulama alanlarında insanlara hizmet vermektedir.
2- Merkezsiz Oyun Sektörü
Herhangi bir merkeze bağlı olmayan oyun sektörü tamamen akıllı sözleşmelerle düzenlenmiş yani kuralları tamamen önceden belirlenmiş projeler blok zincir teknolojisinden yararlanarak yeni oyunlar ve paradigmalar geliştirmişlerdir. Genellikle oyun gelirlerini geri oyunculara dağıtmaya yönelik olan bu çözümler sektörde genel kabul görmüştür. Genel olarak baktığımızda ise oyun içerisindeki eşyalar bu ekosistem içerisinde bulunduğu blok zincir tabanından beslenip ödemeleri de bu yolla yapabilmeleri sağlanmıştır.
Sektörün çok yeni olmasına rağmen merkezi olmayan oyun uygulamaları oyuncuları çekmeye devam ediyor. Merkezi olmayan oyunlarda uygulama bazından günlük 5000 kullanıcı geçmese de toplamda 100.000’e yakın oyuncunun merkezi olmayan uygulamalarda oyun oynadığı tahmin edilmektedir.
Oyuncular şeffaflığın ve ödeme özgürlüğünün getirdiği rahatlığı sevmiş olacaklar ki henüz gelişmekte olan bu sektöre hem yatırım yapmayı hem de günlük zamanlarını bu tür oyunlara yönlendirmeyi benimsemiş görünüyorlar.
3- Merkezsiz Dijital Koleksiyon Kartları (NFT’s)
Merkezsiz dijital koleksiyon kartları, ilgili akıllı sözleşmelerinde kayıtlı tanımlayıcı bilgileri içerir. Her birini farklı kılan bu bilgidir ve bu nedenle, başka bir token ile doğrudan değişim yapılamaz. Ethereum genellikle bu projeler için kullanılan blokzinciri olsa da gönderimleri, işlevleri ve işlem ücretleri sebebiyle daha ucuz blok zincir alt yapısını tercih edenlerde olmuştur. Bunlardan bazılara WAX, Hive gibi blok zincirlerdir. Gerçek Dünya ile ilişkili herşeyin dijital koleksiyon kartını çıkarmak münkündür.
4- Merkezsiz Sosyal Medya Platformları
Geleneksel sosyal medya platformlarından farklı olarak merkezsiz sosyal medya uygulamaları, kullanıcı verilerinin kontrolünü merkezi şirketlerin elinden alarak bireylere geri verir. Bu platformlarda içerik üreticileri kendi verilerinin sahibidir ve sansür riski minimum seviyededir. Kullanıcılar içeriklerinden doğrudan gelir elde edebilir ve platform yönetimi topluluk tarafından belirlenir.
Steemit ve Hive gibi örnekler, kullanıcıların kaliteli içerik üretmeleri karşılığında kripto para kazandığı sistemler sunar. Bu modelde beğeni ve etkileşimler gerçek değere dönüşür. Merkezi platformlarda reklam gelirlerinin büyük kısmını alan şirketler yerine, burada kazanç doğrudan içerik üreticisine gider. Kullanıcı hesapları blokzincirde saklandığı için platform yöneticileri tarafından keyfi olarak engellenemez veya silinemez.
5- Merkezsiz Pazar Yerleri
Merkezsiz pazar yerleri, alıcı ve satıcıları aracı olmadan bir araya getiren ticaret platformlarıdır. Bu uygulamalar, geleneksel e-ticaret sitelerinin aksine merkezi bir otoriteye bağlı değildir. İşlemler akıllı sözleşmeler aracılığıyla gerçekleşir ve ödeme anında otomatik olarak tamamlanır.
OpenBazaar gibi platformlar, kullanıcıların fiziksel veya dijital ürünlerini listeleyebildiği, kripto para ile alım satım yapabildiği alanlar sunar. Ürün listeleme, satış komisyonu ve ödeme işlemleri tamamen şeffaftır. Coğrafi kısıtlamalar olmadan global ticarete olanak tanır. Kullanıcı gizliliği korunur ve kişisel bilgiler merkezi sunucularda depolanmaz.
6- Merkezsiz Depolama Çözümleri
Merkezsiz depolama uygulamaları, dosyaların merkezi sunucular yerine dağıtık ağlarda saklanmasını sağlar. Bu sistemde dosyalar şifrelenerek küçük parçalara bölünür ve farklı düğümlere dağıtılır. Böylece tek bir sunucu arızasında veri kaybı yaşanmaz ve sansüre karşı dayanıklılık artar.
Filecoin, Storj ve Siacoin gibi projeler bu alanda öncü çözümler sunar. Kullanıcılar fazla depolama alanlarını ağa kiralayarak gelir elde edebilirken, ihtiyaç duyanlar merkezi bulut hizmetlerine göre daha uygun maliyetle depolama alanı kiralayabilir. Veriler şifrelendiği için gizlilik korunur ve yalnızca dosya sahibi içeriğe erişebilir.
Özetle
Merkezsiz uygulamalar, blokzincir teknolojisinin sunduğu şeffaflık, güvenlik ve özgürlük avantajlarını günlük hayata taşıyan çözümlerdir. Finans sektöründen oyun dünyasına, sosyal medyadan depolama hizmetlerine kadar geniş yelpazede hizmet veren bu uygulamalar, kullanıcılara verilerinin kontrolünü geri verir. Akıllı sözleşmeler sayesinde güven ihtiyacını ortadan kaldıran dApp’ler, aracı kurumların maliyetlerini azaltarak daha verimli sistemler oluşturur.
Sektörün henüz gelişim aşamasında olmasına rağmen, kullanıcı sayısı ve kilitli fonların hızla artması, merkezsiz uygulamaların geleceğe dair umut verici sinyaller gönderdiğini göstermektedir. Teknolojinin olgunlaşması ve kullanıcı deneyiminin iyileşmesiyle birlikte, merkezsiz uygulamaların günlük hayatımızın daha fazla alanına entegre olması beklenmektedir.
