Kripto para ve blok zincir teknolojileri yaygınlaşıp geliştikçe kripto para piyasasına daha da aşina oluyoruz. Kripto paralara dair detaylı bilgiler edinmek isteyen yatırımcılar, sektöre dair “terimsel” kelimelere daha fazla maruz kalarak aynı zamanda yeni bilgiler öğrenmek zorunda kalabiliyorlar.
Kripto paraların işleyişine dair teknik bilgileri araştırdığımızda karşımıza bir çok yeni bilgiler çıkmaktadır.” Bu bilgiler kripto paraların yapısını bize daha net bir şekilde anlatan, bilgilendirici ve aynı zamanda blok zincir teknolojisine dair teknik detaylarını anlamamıza yardım olan genel ifadelerdir.
Kripto paralarda, token yapısı aslında halen İngilizce olup dilimize çevrilmemiş bir terimdir. “Token” kelimesi Çin otoritelerine göre “jeton” olarak adlandırılsa da Türkiye’de “belirteç” olarak belirten kurum ve kuruluşlar da bulunmaktadır.
Kripto paraların teknik detaylarına dair kelimeleri olduğu gibi İngilizce haliyle yazmayı tercih eden Kripto Hayat, ilerleyen süreçte bu tür teknik detaylar için bir kelime önerisinde bulunacaktır. Fakat o zamana kadar yazılarımızda token olarak kullanmaya devam edeceğiz.
Kripto para piyasasında bulunan bir çok kripto para aslında bir token’dir. Bunun sebebi ise kendilerine ait bir blok zincir alt yapılarına sahip olmadıklarından dolayıdır. Unutmamak gerekir ki başlı başlına bir blok zincir projesi oluşturmak oldukça zaman isteyen maliyetli bir süreçtir.
Bu yüzden yeni çıkacak kripto para projeleri, akıllı sözleşmeler teknolojisini kullanarak ve aynı zamanda blok zincir sahibi kripto paraların geliştirme alt yapısını kullanarak “token” larını çıkartmaktadırlar.
Her blok zincire sahip teknoloji akıllı sözleşmeler teknolojisine sahip değildir. Dolayısı ile tüm blok zincir sahibi olan kripto paranın alt yapısında bir “token” vardır demek doğru olmaz.
Piyasadaki tokenların yaklaşık %99’u Ethereum akıllı sözleşmeler teknolojisini kullanarak fon toplamak amacıyla veya çeşitli işlevler geliştirerek piyasaya çıkmışlardır. Fakat çok azı fon toplayabilmiş yada yeni çözümler geliştirebilmiştir. Yeni çözüm geliştiren kripto paralar ise hayatta kalabilmeyi başarmıştır.
Genellikle token’lar Ethereum (ETH) alt yapısını tercih etse de, NEO, EOS, TRX gibi kripto para projeleri de akıllı sözleşmeler teknolojisine sahiptirler. Bu teknolojiye sahip oldukları için de alt yapısında bir çok projeyi barındırmaktadırlar.
Fakat kripto para piyasasında token deyince alt yapısal olarak ayırım çok nadir görülmektedir. Bu yüzden biz genellikle kendi blok zincirine sahip olmayan kripto paraların tümünü “token” olarak nitelendireceğiz.
Security Token ve Utility Token Nedir?
Token’lar security ve utility token olmak üzere 2’ye ayrılmaktadırlar. İşlevleri ve sağladığı faydalar sayesinde bu kripto paraları tanımlamamız ve ayrımsal bir çıkarım yapmamızı sağlamaktadır.
Security token, Utility tokenlardan bir çok yönlerden ayrılmaktadırlar. Security tokenlar genellikle sahiplerine faydalar sağlamaktadır. Fiyat artışı ve bundan kaynaklanan kar beklentisinden ziyade Security kripto paralar yatırımcılarına “hisse senedi” gibi bir dizi ayrıcalık ve imtiyazlar da tanımaktadır.
Security token sahipleri, projenin karlarına ortak olmakla kalmayıp aynı zamanda, sahip oldukları kripto paranın yönetiminde de söz sahibi olurlar. Hisse senedi mantığı ile bürokrasi olmadan uluslar arası yatırım yapabilmenizi sağlayan bu kripto paralar şu anda henüz çok yaygın değildirler.
Utility Token, kripto paraların aslında büyük bir çoğunluğu bu gruba girmektedir. Platform üzerinde yardımcı teşvikler, imtiyazlar, promosyonlar sağlayan utility tokenlar bir çok projenin aslında sahip olduğu tanımsal bir gruptur.
Kripto paralarda bir ödeme aracı olmak isteyenlerden ziyade, pazarlamalarını ve kripto paralarının kullanım alanlarını, çeşitli promosyonlar, teşvikler ile güçlendiren projeler sektörde kalıcı olsa da tamamen bir security token olmamalarından dolayı aslında bir “metalaşma” sorunları yaşamaktadırlar.
Yaşanan bu tür sorunlar kripto paranın arkasındaki değerin “ölçülememesi” ve “değer biçilememesi” gibi sorunları da beraberinde getirmektedir.
Coin ve Token Arasındaki Fark
Kripto para dünyasına yeni girenler sıklıkla coin ve token kavramlarını karıştırır. Ancak aralarında önemli bir fark vardır. Coin’ler kendi blockchain ağına sahiptir. Örneğin Bitcoin, Bitcoin blockchain’inde çalışır. Ethereum, Ethereum blockchain’inde işlem görür. Bu nedenle bunlar coin olarak adlandırılır.
Token’lar ise mevcut bir blockchain üzerinde oluşturulur. Örneğin Chainlink (LINK), Uniswap (UNI) veya Shiba Inu (SHIB) Ethereum blockchain’i üzerinde çalışan token’lardır. Kendi blockchain ağları yoktur, Ethereum’un altyapısını kullanırlar.
Token Ekonomisi (Tokenomics)
Her token projesinin kendine özgü bir ekonomik modeli vardır. Toplam arz, dağıtım planı, yakma mekanizmaları ve token’ın nasıl kullanılacağı gibi faktörler token ekonomisini oluşturur. Başarılı bir token projesi, iyi tasarlanmış bir tokenomics modeline sahip olmalıdır.
Örneğin, bazı projeler enflasyonu kontrol etmek için token yakma (burn) mekanizmaları kullanır. Bazıları staking yapanlara ödül dağıtarak token’ı dolaşımdan çeker ve fiyat istikrarı sağlar. Bazı projeler ise token’larını belirli bir süre kilitleyerek (vesting) ani satış baskısını önler.
Özet Analiz
Token’lar, blockchain teknolojisinin parçasıdır. Fiziksel ve kripto varlıkların tokenize edilmesi, finansal sistemlerde köklü değişikliklere yol açıyor. Gayrimenkul, sanat eserleri, şirket hisseleri ve daha birçok varlık token’lar aracılığıyla daha erişilebilir ve likit hale geliyor.
Token’ların geleceği, blockchain teknolojisinin benimsenmesiyle doğrudan bağlantılıdır. Düzenleyici çerçevelerin netleşmesi, teknolojinin olgunlaşması ve kullanıcı deneyiminin iyileşmesiyle birlikte token’lar günlük hayatımızın daha fazla parçası haline gelecektir. Bu nedenle, dijital ekonominin bu temel yapı taşını anlamak, gelecekte büyük önem taşıyacaktır.
