Blokzincir teknolojisinin finans dünyasına getirdiği yeniliklerden biri olan tokenize hisse senetleri, geleneksel menkul kıymet işlemlerini dijital ortama taşıyor. Dünya genelinde birçok ülkede pilot uygulamalar ve düzenlemeler hayata geçirilirken, Türkiye’de bu teknolojinin ne zaman uygulanmaya başlayacağı merak ediliyor.
Tokenizasyon Nedir ve Nasıl Çalışır?
Hisse senedi tokenizasyonu, geleneksel hisse senetlerinin blokzincir üzerinde dijital varlıklara dönüştürülmesi sürecidir. Her token, gerçek dünyadaki hisse senedinin dijital karşılığını temsil eder. Yatırımcılar bu tokenları alıp satabilir, transfer edebilir ve saklayabilir.
Bu sistem, kesirli mülkiyete olanak tanır. Örneğin pahalı hisse senedinin tamamını almak yerine, onun küçük parçalarını satın alabilirsiniz. Blokzincir teknolojisi sayesinde işlemler 7/24 gerçekleşebilir, maliyetler düşer ve şeffaflık artar.
Akıllı sözleşmeler, ödeme, devir ve temettü dağıtımı gibi işlemleri otomatik olarak yürütür. Aracılar azaldığı için işlem süreleri kısalır. Yatırımcılar dijital cüzdanlarından tokenlerini yönetebilir.
Dünya Genelinde Tokenize Hisse Senedi Uygulamaları
Amerika Birleşik Devletleri’nde SEC (Menkul Kıymetler ve Borsa Komisyonu) düzenlemeleri çerçevesinde tokenize hisse işlemleri yapılıyor. tZERO gibi platformlar, SEC onaylı dijital menkul kıymet borsacılığı sunuyor. Overstock’un tokenize hisseleri, düzenlenmiş platformlarda işlem görüyor.
Avrupa Birliği, dijital varlıklar için kapsamlı düzenlemeler getiriyor. MiCA (Markets in Crypto-Assets) düzenlemesi, tokenize varlıklar için yasal çerçeve oluşturuyor. Almanya, 2021’de elektronik menkul kıymetler yasasını çıkararak tokenizasyonu yasal hale getirdi.
İsviçre, kripto dostu yaklaşımıyla öne çıkıyor. SIX Digital Exchange, düzenlenmiş dijital varlık borsası olarak faaliyet gösteriyor. Lüksemburg ve Liechtenstein gibi ülkeler de benzer altyapıları geliştiriyor.
Singapur, Monetary Authority of Singapore (MAS) öncülüğünde tokenizasyon projelerini destekliyor. Project Guardian adlı program, kurumsal tokenizasyon uygulamalarını test ediyor. HSBC, UBS gibi büyük bankalar Singapur’da tokenizasyon denemeleri yapıyor.
Hong Kong, Suudi Arabistan ve Birleşik Arap Emirlikleri’nde de pilot uygulamalar başladı. Abu Dhabi Menkul Kıymetler Borsası, tokenize hisse senetleri için düzenleme çalışmaları yürütüyor.
Türkiye’deki Mevcut Durum
Türkiye’de Sermaye Piyasası Kurulu (SPK), dijital varlıklar ve blokzincir teknolojileri konusunda çalışmalar yürütüyor. 2023 yılında SPK, kripto varlık hizmet sağlayıcıları için düzenleme çıkardı. Bu düzenleme, tokenizasyon için altyapı oluşturmanın ilk adımı sayılıyor.
Merkezi Kayıt Kuruluşu (MKK), blokzincir teknolojileri üzerine araştırmalar yapıyor. Dijital menkul kıymet altyapısı için teknik çalışmalar devam ediyor. Ancak henüz tokenize hisse senetleri için net düzenleme bulunmuyor.
Borsa İstanbul, dijital varlık altyapısı konusunda çalışmalar yürütüyor. Teknolojik yatırımlar yapılırken, düzenleyici çerçevenin netleşmesi bekleniyor. Pilot uygulamalar için hazırlıklar yapıldığı biliniyor.
Türk hukuk sistemi, menkul kıymetlerin elektronik ortamda ihracına izin veriyor. Ancak blokzincir teknolojisi özelinde detaylı düzenlemelere ihtiyaç var. Mevcut Sermaya Piyasası Kanunu’nda güncellemeler gerekiyor.
Türkiye’de Uygulama Tahmini
Uzmanlar, Türkiye’de tokenize hisse senetleri için pilot uygulamaların 2027-2028 yılları arasında başlayabileceğini öngörüyor. SPK’nın çalışma hızı ve düzenleyici süreçlerin tamamlanması, bu tahmini etkileyen temel faktörler.
İlk aşamada sınırlı kapsamlı pilot projeler bekleniyor. Belirli şirketlerin hisseleri kapalı devre ortamda deneme amaçlı tokenize edilebilir. Bu süreçte sadece kurumsal yatırımcılar veya belirlenmiş katılımcılar yer alabilir.
Düzenleyici altyapının tamamlanması 24-36 ay sürebilir. SPK’nın mevcut kripto varlık düzenlemelerini, menkul kıymet tokenizasyonunu da kapsayacak şekilde genişletmesi gerekiyor. Yasal değişiklikler için Sermaye Piyasası Kanunu’nda revizyon yapılmalı ve bu süreç TBMM’den geçmeli.
Teknik altyapı kurulumu da önemli zaman gerektirir. MKK ve Borsa İstanbul’un sistemlerinin blokzincir entegrasyonu yapılmalı. Güvenlik testleri, stres testleri, siber güvenlik denetimleri ve sertifikasyon süreçleri tamamlanmalı. Bu süreç en az 18-24 ay sürebilir.
Gerçekçi ölçekte uygulamaların ise 2030 sonrasında hayata geçmesi bekleniyor. Pilot projelerin sonuçları değerlendirilmeli, tespit edilen sorunlar giderilmeli ve sistem ölçeklendirilebilir hale getirilmeli. Geniş yatırımcı kitlesine açılmadan önce tüm güvenlik ve operasyonel testler başarıyla tamamlanmalı.
Uluslararası standartlara uyum sağlanmalı. Türkiye’nin AB düzenlemeleriyle uyumlu hareket etmesi muhtemel. MiCA düzenlemeleri referans alınabilir. Ayrıca IOSCO (Uluslararası Menkul Kıymet Komisyonları Örgütü) standartlarına uygunluk da sağlanmalı.
Beklenen Faydalar ve Zorluklar
Tokenizasyon, Türk sermaye piyasalarına önemli avantajlar getirebilir. Küçük yatırımcılar pahalı hisselere kesirli mülkiyet yoluyla erişebilecek. İşlem maliyetleri düşecek, yerleşim süreleri kısalacak.
Yabancı yatırımcı çekimi artabilir. Dijital varlıklara aşina küresel yatırımcılar, Türk hisselerine daha kolay erişebilir. Piyasa likiditesi artabilir. 7/24 işlem yapılabilmesi, global yatırımcılar için çekici olacak.
Ancak zorluklar da mevcut. Düzenleyici belirsizlikler tamamen çözülmeli. Yatırımcı eğitimi kapsamlı şekilde yapılmalı. Siber güvenlik önlemleri en üst seviyede sağlamlaştırılmalı. Geleneksel aracı kurumların bu yeni sisteme adaptasyonu ve personel eğitimleri zaman alabilir.
Vergilendirme konusu netleştirilmeli. Tokenize hisse senetlerinin vergi muamelesi açıkça düzenlenmeli. Çifte vergilendirme risklerinden kaçınılmalı. Damga vergisi, gelir vergisi ve kurumlar vergisi açısından netlik gerekli.
Saklama ve güvenlik standartları oluşturulmalı. Dijital cüzdan güvenliği, özel anahtar yönetimi ve kayıp token kurtarma prosedürleri tanımlanmalı. Yatırımcı fonlarının korunması için katmanlı güvenlik sistemleri kurulmalı.
Özet Analiz
Tokenize hisse senetleri, küresel finans sisteminde hızla yaygınlaşıyor. Türkiye, bu teknolojik dönüşümün gerisinde kalmamak için çalışmalar yapıyor. SPK ve ilgili kurumların yoğun mesaisi, yakın gelecekte somut sonuçlar verebilir.
2027-2028 yılları arasında pilot uygulamaların başlaması gerçekçi görünüyor. Ancak geniş kapsamlı, tüm yatırımcılara açık uygulamaların 2030 sonrasında hayata geçmesi beklemek gerçekci olabilir fakat daha önce uygulamaya alınırsa ülkemiz adına olumlu bir gelişme olabilir. Düzenleyici çerçevenin tamamlanması, teknik altyapının hazır olması ve pilot süreçlerin başarıyla tamamlanmasıyla birlikte, Türk yatırımcılar tokenize hisse senetlerine erişebilme ihtimali bulunuyor. Bu gelişme, sermaye piyasalarını modernize edecek ve yeni nesil yatırımcı kitlesini piyasaya çekebilir.
