Merkezsiz finans (DeFi) sektörünün en büyük borsası Uniswap, tokenomik yapısını kökten değiştirecek tarihi bir yönetişim kararı aldı. UNIfication adı verilen öneri, 25 Aralık’ta ezici çoğunlukla kabul edilerek 100 milyon UNI kriptosunun kalıcı olarak yakılmasına ve protokol ücret mekanizmasının aktifleştirilmesine onay verdi. 125,3 milyondan fazla oy alan teklif, sadece 742 ret oyuyla %99,9 onay oranına ulaştı.
Ücret Mekanizması Devreye Giriyor
2020 yılından beri akıllı sözleşmelerde var olan ancak hiç kullanılmayan protokol ücreti mekanizması ilk kez aktif hale getiriliyor. Şimdiye kadar Uniswap üzerindeki tüm işlem ücretleri yalnızca likidite sağlayıcılarına gidiyordu. Yeni sistemde, işlem ücretlerinin bir kısmı protokole yönlendirilerek UNI yakma işlemlerinde kullanılacak.
V2 havuzlarında likidite sağlayıcıları %0,25 işlem ücreti alırken, protokol %0,05 oranında ücret kesintisi yapacak. V3 havuzlarında ise protokolün payı havuz katmanlarına göre likidite sağlayıcı ücretlerinin 1/4 ile 1/6’sı arasında değişecek. TokenJar adlı değiştirilemez zincir üstü sözleşmede biriken ücretler, yalnızca Firepit adlı başka bir akıllı sözleşmede UNI yakıldığında çekilebilecek. Bu sistem, artan işlem hacminin doğrudan arz azalmasına dönüşmesini sağlıyor.
Geriye Dönük Telafi ve Deflatif Baskı
Tek seferlik olarak gerçekleştirilecek 100 milyon kriptonun yakılması, dolaşımdaki arzın yaklaşık %16’sını ortadan kaldırıyor. Mevcut fiyatlarla yaklaşık 590 milyon dolar değerindeki bu işlem, 2018’deki başlangıçtan bu yana ücret mekanizması aktif olsaydı birikebilecek değeri telafi etmeyi amaçlıyor. Kurucu Hayden Adams, bu hamlenin protokolün önümüzdeki on yıllık büyümesi için dönüm noktası olduğunu belirtti.
Ücret mekanizması, yıllık bazda 130 milyon ila 700 milyon dolar değerinde UNI yakımı gerçekleştirebilir. Blockworks Research analistlerinin hazırladığı gösterge paneline göre, mekanizma canlı olsaydı son 30 günde 26 milyon dolar değerinde, yıl başından bu yana ise 150 milyon dolar değerinde kripto yakılabilirdi.
Yapısal Dönüşüm ve Birleşme
Teklif, operasyonel yapıda da köklü değişiklikler içeriyor. Uniswap Vakfı ekipleri ve sorumlulukları Uniswap Labs altında birleştiriliyor. Labs, arayüz, cüzdan ve API hizmetlerinden aldığı ücretleri kaldırarak protokol geliştirmesine odaklanacak. Geçiş sürecini desteklemek için 2026 yılından itibaren yıllık 20 milyon UNI’lik büyüme bütçesi onaylandı.
Unichain katman 2 ağından elde edilen sıralayıcı ücretleri de yakma mekanizmasına eklenecek. Mevcut verilere göre Unichain, yıllık 100 milyar dolar merkezsiz borsa hacmine ve 7,5 milyon dolar sıralayıcı ücretine ulaşmış durumda.
Protokol Ücreti İndirim Müzayedesi
UNIfication, Protokol Ücreti İndirim Müzayedesi (PFDA) adlı yeni bir sistem de getiriyor. Bu mekanizma, normalde doğrulayıcılara veya arayıcılara giden MEV (madenci çıkarılabilir değer) gelirini içselleştirerek likidite sağlayıcılarının kazançlarını artırmayı hedefliyor. Kısa süreli müzayedelerde, seçilen tüccarlar geçici protokol ücreti muafiyeti kazanabilirken, kazanan teklifler doğrudan UNI yakma mekanizmasına gönderiliyor.
Erken analizler, bu indirim müzayedelerinin 10.000 dolar işlem başına likidite sağlayıcı getirilerini 0,06 ile 0,26 dolar arasında artırabileceğini gösteriyor. Uniswap v4’te tanıtılan kanca sistemiyle birlikte platform, dış likidite kaynaklarını kullanırken ücretet tahsilatını sürdürebilecek.
Piyasa Tepkisi ve Fiyat Hareketleri
Oylama sonuçları açıklandıktan sonra UNI kriptosu 26 Aralık’ta yaklaşık 5,90 dolardan işlem gördü. Kasım ayında teklifin duyurulmasının ardından kripto %40 yükselerek 7 dolardan 9,70 dolara çıkmıştı. Oylama sürecinde ise %25 değer kazanarak 4,88 dolarlık yedi aylık dipten toparlandı.
Analistler, deflasyonist baskının 2026 ortalarına kadar kriptoyu 10 dolar seviyesine taşıyabileceğini öngörüyor. Tastycrypto analistleri, mekanizmanın geriye dönük yakımla birlikte “sürdürülebilir deflasyonist döngü” yaratabileceğini belirtiyor.
Rakiplerle Karşılaştırma
Uniswap’ın yaklaşımı, sektördeki diğer protokollerden ayrışıyor. SushiSwap, işlem ücretlerinin %0,05’ini SUSHI sahiplerine dağıtıyor ancak sistematik yakma mekanizması bulunmuyor. Compound, borç verme ve alma faaliyetlerine göre COMP dağıtıyor fakat kripto değerini protokol ücretlerine bağlamıyor. Uniswap’ın modeli ise volan etkisi yaratıyor: yüksek işlem hacmi daha fazla ücret, daha fazla yakım ve azalan arz yoluyla değer artışı sağlıyor.
Eleştiriler ve Riskler
Bazı likidite sağlayıcıları, ücret kesintisinin getirilerini azaltabileceği ve rakip platformlara geçiş yapabilecekleri konusunda uyarıda bulunuyor. Velodrome ve Aerodrome gibi alternatif borsal
ar, likidite sağlayıcılara daha yüksek gelir vaat ediyor. Eleştirmenler, agresif ücretlendirmenin likidite sağlayıcıları kaçırabileceğini söylüyor.
İki potansiyel risk senaryosu öne çıkıyor. Birincisinde, Uniswap müdahale etmezse likidite ve ücret üretimi düşebilir. İkincisinde, yönetişim likiditeyi korumak için UNI teşvikleri kullanırsa, toplanan ücretler token dağıtımıyla dengelenir ve pasif sahiplere sınırlı fayda sağlanır.
4 Trilyon Dolarlık Hacim ve Pazar Liderliği
Uniswap, 2018’deki lansmanından bu yana 4 trilyon doların üzerinde işlem hacmi gerçekleştirerek merkezsiz borsa sektöründe liderliğini sürdürüyor. Platformun pazar hakimiyeti, deflasyonist baskıyı hızlandırabilir. Yıllık 1,1 trilyon dolar işlem hacmine sahip Uniswap, deflasyonist mekanizmayla rakiplerinden ayrışıyor.
Yönetişim ve Topluluk Katılımı
Oylama, merkezsiz yönetişimin gücünü gösterdi. 40 milyon UNI eşiğinin üç katını aşan katılım, topluluk vizyonunun ne kadar güçlü olduğunu ortaya koydu. İki günlük yönetişim kilitleme süresinin ardından değişiklikler zincir üstünde uygulanmaya başlayacak.
Uniswap Vakfı, hazine yakımına rağmen protokol geliştirme ve büyüme için hibe dağıtmaya devam edeceğini taahhüt etti. Geliştiricileri desteklemek, organizasyon için öncelik olmaya devam edecek.
Gelecek ve Uygulama
Teklifin başarılı geçmesi, merkezsiz topluluklara büyük güven veriyor. Bu oylama, yalnızca yönetişimin değil, stratejik evrim gerçekleştirme kapasitesinin de kanıtı. Düzenleyici ortamın değişmesi ve Gary Gensler’in SEC’den ayrılması, bu hamlenin zamanlamasında etkili oldu.
UNIfication, UNI’yi pasif yönetişim kriptosundan protokol faaliyetlerinden ekonomik değer yakalayan varlığa dönüştürüyor. Artan platform kullanımı, devam eden yakma işlemleriyle doğrudan arz azalmasına yol açacak ve zaman içinde fiyat artışını destekleyebilecek deflasyonist döngü oluşacak.
